خاتم کاری

خاتم‌کاری یک هنر دستی سنتی است که در آن از فلزات گوناگون مانند نقره، مس، برنج و طلا استفاده می‌شود. این هنر اغلب برای تولید زیورآلات، اشیاء دکوراتیو، و ابزارهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. در خاتم‌کاری، هنرمندان از ابزارهای مخصوص و تکنیک‌های مختلف برای شکل‌دهی، حکاکی، انگشت‌کاری، و تزیین سطوح فلزی استفاده می‌کنند. این هنر در کشورهای مختلفی از جمله ایران، هند، ترکیه، افغانستان، و کشورهای شرقی آسیا رایج است و توانایی هنرمندان در این زمینه معمولاً نشان‌دهنده سطح بالایی از مهارت و تخصص است

در کتاب صنایع اسلامی در مورد هنر خاتم سازی چنین نوشته شده است: از صنایعی است که به خاورمیانه نسبت داده میشود. تزئین اسباب و اثاثیه، صندوق، جعبه و سایر اشیائی که با طرحهای هندسی، مرکب از قطعات کوچک چوب ، عاج ، استخوان یا صدف تزیین یافته است.

چندضلعی هایی که در خاتم سازی به کار می آید منظم با تعداد اضلاع متفاوت است( پنج، شش، هفت، هشت یا ده ضلعی) که با استفاده از مواد اولیه گوناگون در رنگهای مختلف تشکیل میشود. ابتدا چوبها (آبنوس، فوفل، گردو) و استخوان ها( شتر ، اسب، عاج فیل) را در رنگهای مختلف تهیه کرده و با ابزار مخصوص خود میبرند و از آنها مثلث هایی تهیه کرده و سوهان کاری میکنند. سپس برای درست کردن خاتم ابتدا طرح مورد نظر را کشیده و این مثلث های چوبی، استخوانی و فلزی در کنار هم به وسیله سریشم قرار داده، چسبانده و به وسیله نخ محکم میگردند که از این کار اصطلاحاً پره درست می شود. بعد از چند ساعت نخها باز شده و اضلاع طرح سوهان کاری شده و پره های ساخته شده را در کنار هم قرار میدهند و مجددا با چسب به هم می چسبانند . مرحله بعدی گل پیچی است که به وسیله سیم مفتولی (برنج-آلومینیوم) گردی که آن را به صورت شش ضلعی منظم آماده میشود و به آن شمسه می گویند. در اطراف هر ضلع شش سیم به وسیله سریشم چسبانده می شود و با نخ محکم می شود و حاصل آن طرح ستاره ای است. سپس در زیر فشار و پرس قرارد میگیرد . مرغوبیت خاتم به ریز نقشی و منظم بودن طرح بستگی دارد که همه اینها به مهارت استادکار در تهیه مواد اولیه و نحوه کاربرد آن خلاصه می شود